Związki i sieci. Nowe protesty pracownicze w Polsce, 2004–2014

W ramach projektu przeprowadzono ilościową analizę działań zbiorowych podejmowanych przez pracowników w Polsce w latach 2004–2016. Punktem wyjścia dla badania było przeświadczenie, że głębokie zmiany w polskiej gospodarce związane z integracją europejską i specyfiką polskiej polityki gospodarczej, odcisnęły się w formach podmiotowości pracowniczej. Szczególnie istotny jest spadek uzwiązkowienia wynikający, między innymi, z ograniczonego prawa do wstępowania do związków zawodowych przysługującego pracownikom zatrudnionym na podstawie umów cywilno-prawnych. Skoro pracownicy i pracownicy w Polsce z różnych powodów nie wstępują do związków, toteż trudno oczekiwać, że typowo związkowa forma artykulacji interesów, jaką jest strajk, będzie przez nich używana. Corocznie dane o strajkach zbiera Główny Urząd Statystyczny. Założyliśmy, że dane te nie będą adekwatnie oddawać liczby i bogactwa form działań podejmowanych przez pracowników.
W ramach projektu dokonano analizy doniesień prasowych na temat protestów w trzech źródłach: „Gazecie Wyborczej”, „Rzeczpospolitej” oraz archiwach Polskiej Agencji Prasowej.
Zebrane dane analizowaliśmy z kilku perspektyw: danych przestrzennych i gospodarczych, organizacji mobilizujących protesty, form działania oraz kontekstach kulturowych. Studium ilościowe uzupełniały wywiady z przedstawicielami organizacji pracowników i przedsiębiorców oraz ruchów społecznych.
Badania potwierdziły nasze oczekiwania. Zebrana baza wydarzeń zawiera niemal trzykrotnie więcej epizodów protestu niż baza strajków GUS. Pracownicy znacznie częściej niż do strajków używają pikiet oraz demonstracji, których organizacja jest znacznie łatwiejsza. Mimo pokutującego w mediach negatywnego obrazu protestu pracowniczego, przypadki przemocy i łamania prawa były w badanym okresie marginalne. Znacznie częściej pojawiały się innowacyjne formy działania, zaskakujące sojusze i bohaterskie walki w obronie przegranych spraw. Ukazują również wewnętrzne zróżnicowanie działań zbiorowych: terytorialne, według branż, według uczestnictwa i w wielu innych wymiarach, których dokładne interpretacje są przygotowywane. Badanie pokazuje żywotność polskiego ruchu pracowniczego oraz niedostosowanie prawa do realiów pracy w gospodarce XXI wieku. Jest to pierwsze badanie protestów w Polsce na tak dużej próbie (ponad 2000 epizodów protestu). Stanowi wkład w podstawowe dla socjologii badania relacji między strukturą społeczną a ludzką sprawczością.

Kierownik projektu: dr Piotr P. Płucienniczak

Projekt finansowany przez Narodowe Centrum Nauki na podstawie decyzji nr DEC-2015/17/D/HS6/02710.

Repozytorium z wynikami projektu: https://github.com/puldzian/Pracownicy

Share on FacebookTweet about this on TwitterShare on LinkedInShare on Google+